Yaza Merhaba!

Yazın sıcak günleri yaklaşıyor. Yaz, yılın eğlenceli aktiviteler yaptığımız, tatile çıktığımız, dışarıda daha fazla zaman geçirdiğimiz, doğa ile kuçaklaştığımız ve genel olarak güzel çağrışımları olan bir bölümü. Aslında hepimiz yaz aylarında sağlığımızı koruyabilmek ve yılın bu en neşeli dönemini sorunsuz geçirmek için nelere dikkat etmemiz gerektiğini, yazın sık görülen sağlık sorunlarının neler olduğunu az çok biliyoruz.

Yaz aylarında sıcağın etkisiyle görülen sağlık sorunları nelerdir?

Yazın sık karşılaştığımız en ciddi sağlık sorunlarından biri sıcak çarpmalarıdır. Sıcak çarpmaları ciddidir. Erken farkına varılıp gerekli önlemler alınmaz, tedavi edilmez ise sıcağın neden olduğu en ölümcül durum sıcak çarpmasıdır. Sıcak çarpmaları kadar tehlikeli olabilen ikinci bir yaz problemi de ileri derece güneş yanıklarıdır. Sıcağın etkisiyle artan sıvı kaybı ve vücut sıvılarında bulunan mineral ve tuzların düzeylerinin dengesizleşmesi (sıvı-elektrolit dengesizliği) de yine yaz aylarında sık gördüğümüz hayati önem taşıyan sağlık sorunlardır. Yaz aylarında görülme sıklığı artan bir başka sağlık problemi de besin zehirlenmeleri ve ishallerdir.

Sıcak çarpması nedir?

Normalde vücut ısımız bir ısı kontrol sistemi ile 36-37.5 derece arasında tutulur. Sıcak çarpmasında bu ısı denetim sisteminde bir arıza olur ve vücut ısımız bu aralığın üstüne yükselir. Isı regülasyonu mekanizmasının fazla ısıyı uzaklaştırma için başlıca yolu buharlaşma/terleme iledir. Ancak ortam nemi %75’in üstüne çıkınca bu buharlaşma/terleme ile soğutma merkanizması işleyemez hale gelir. Buharlaşmanın yanında ısı vücuttan ışınım (radyasyon) denilen bir ikinci mekanizma ile de uzaklaştırılır. Işınım mekanizması da ortam ısısı vücut ısısının üzerinde olduğunda serinletme görevini yerine getiremez. Yaz aylarında hem rutubet hem ortam ısısı yükseldiğinden vücudumuzun ısı uzaklaştırma mekanizmaları sekteye uğrar ve beden ısısı yükselmeye başlar. Buna paralel olarak sıvı kaybı/elektrolit dengesizlikleri gelişir.

Sıcak çarpmasının belirtileri nelerdir?

Sıcak çarpmasının şiddetine göre sıcak çarpması belirtileri değişkenlik gösterebilir. Yüksek ateş, şuur bulanıklığı, halüsinasyonlar, denge/yürüme güçlüğü, nöbet geçirme, bayılma, çarpıntı, bulantı, kusma, ishal, kas krampları ve güçsüzlüğü başağrısı gibi belirtiler gelişebilir.

Sıcak çarpması belirtileri ile karşılaşırsak ne yapmalıyız?

Sıcak çarpması gerçek bir acil durumdur. Tedavi edilmezse hızla ölümle sonuçlanabilir. Sıcak çarpması belirtileri olduğunu farkettiğimiz kişileri hemen mümkün olan en serin noktaya çekerek rahat hava almalarını sağlamak ve bu arada bir sağlık merkezine nakillerini sağlamak gerekir. Tıbbi yardım ulaşana kadar hastayı şerinletmek amacıyla soğuk kompresler uygulanabilir. Eğer hastanın şuur bulanıklığı yok, bilinci açıksa serin içecekler vererek de vücut ısısının düşmesine yardımcı olunabilir.

Sıcak çarpmasından korunmak için nelere dikkat etmek gerekir?

Zorlayıcı fiziksel aktivitelerden kaçının.

Hava sıcaklığının fazla olduğu saatleri serin, klimalı yerlerde geçirmeli ve zorlayıcı fiziksel aktivitelerden mümkün olduğunca kaçınmak doğrudur. Fiziksel zorlanma vücut ısısının daha da artmasına neden olabilir ve sıcak çarpması gelişimini kolaylaştırabilir.

Sıvı tüketimini arttırın.

Yaz günlerinde susamasak bile günde en az 8-10 bardak su tüketmek akıllıcadır. Sıcak günlerde alkollü, kafeinli içeceklerden mümkün olduğunca kaçınmak gerekir. Alkollü ve kafeinli içecekler sıvı kaybettirici özelliklerinden dolayı vücudumuzun sıvı açığının artmasına neden olabilir. Bunların yerine sıvı gereksinimimizi su, şeker ilavesiz meyve suyu, ayran, bitki çayları, sporcu içecekleri gibi içerisinde çeşitli tuz ve mineralleri de içeren sıvıları tüketerek karşılamamız daha doğru olacaktır. Bol taze sebze ve meyve tüketmek sağlıklı kalmamıza yardımcı olacağı gibi sıvı ihtiyacımızı karşılamaya da yarar.

Fazla güneşten kaçınmalı.

Güneş ışığına kontrollü maruz kalmanın çeşitli faydaları vardır ancak güneşe fazla ve kontrolsüz maruz kalmak güneş yanıklarına neden olabilir. Kontrolsüz güneşe maruz kalmak cilt kanseri riskimizi de yükseltmektedir. Yazın, bulutlu günlerde bile dışarı çıkmadan en az 15 faktörlü güneş koruyucu kullanmak ve bu güneş koruyucu ürünleri güneşe çıkmadan en az 30 dakika önce uygulamak gereklidir.

Serin tutan giysiler giyilmeli.

Açık renkli, bol, hava geçirgen giyecekler giyilmesi vücuttan ısının daha rahat uzaklaştırılmasına yardımcı olarak serin kalmamızı sağlayacaktır. Yaz aylarında giysilerimizle ilgili dikkat etmemiz gereken bir diğer nokta da ani ısı değişimlerinden kaçınmaya yönelik giysi tercihleri yapmaktır. Örneğin sıcak sokaktan buz gibi bir alışveriş merkezine girerken yaşayacağımız ani ısı değişikliklerinden yanımızda taşıyabileceğimz hafif bir hırka ile korunabiliriz.

Piknik ve benzeri outdoor aktiviteler.

Özellikle yaşı bireyleri de katılacağı piknik, dışarıda yemek gibi aktiviteler için yer seçilirken gölge ve hava sirkülasyonunun iyi olduğu olan yerler tercih edilmeli.

Dondurma sevmeyen var mı?

Havaların çok sıcak olduğu günlerde serinlemek için dondurma veya meyvalı buz, meyvalı smoothieler, frozen-yogurt gibi daha düşük kalorili dondurma alternatiflerini tüketmek iyi bir fikirdir.

Yaşlı bireylerde sıcağın neden olduğu sağlık problemleri açısından ayrıştırıcı özellikler nelerdir?

İleri yaşlı bireylerin gençlere göre sıcağın neden olduğu rahatsızlıklara daha yatkın olduğunu belirtmekte yarar var. İleri yaşlı bireylerde sıcağı, sıvı kaybını, sıcağın neden olduğu zararları algılama yeteneği azalır. Ek olarak, yaşlı bedenin kendini sıcaktan korumaya yönelik tepkileri de nispeten körelir. Yaşla birlikte gelişen diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı, böbrek hastalığı gibi pek çok kronik hastalıkların bu dönemde kontrolü zorlaşmakta.

Yaşlılarımızın yaz aylarını sağlıklı geçirmesi için ne yapabiliriz?

Yanlız yaşayan yaşlı yakınlarımızı sık sık kontrol etmeliyiz. Kendimiz ulaşamıyorsak bir komşusu veya yakında oturan birinin kapıdan uğrayıp hatırını sorması çok iyi olacaktır.

Kullanılan ilaçlara dikkat!

Yaz başında doktorunuzla kullandığımız ilaçları gözden geçirmek kullandığınız ilaçların dozlarının ayarlanması, tedavi programınızın yaz aylarına göre düzenlenmesi açısından faydalı olacaktır.

Gıda güvenliği açısından yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Yazın gıda zehirlenmelerinin sıklığı artar. Uygun koşullarda muhafaza edilmeyen gıdalarda sıcak havanın etkisi bakteriler çabucak ürer ve besin zehirlenmelerine neden olan toksinleri üretirler.

Peki gıda zehirlenmelerinden nasıl kaçınırız?

Yiyeceklerin, özellikle et, tavuk gibi bakteri üremesine uygun gıdaların çok iyi pişirilmesi lazımdır. Yemek hazırladıktan sonra ellerimizi, yemekleri hazırlarken kullandığımız araçları ivedilikle yıkamamız gerekir. Ellerimizi gıda ile temastan sonra bol su ve sabunla yıkamalıyız. Eğer dışarıdaysak ve ellerimizi yıkama şansımız yoksa antiseptik mendil, alkol bazlı dezenfektanları kullanabiliriz. Pikniğe giderken gıdaları mutlaka soğuk tutucu veya soğuğu koruyucu özelliği olan taşıyıcılar ile ve bol buz eşliğinde götürmemiz gerekir. Eğer soğutucu taşıyıcı kullanamıyorsak alternatif olarak yanımıza alacağımız yiyecekleri dondurabiliriz. Yeme zamanına kadar yiyecekler çözünebilir. Çiğ et ve tavuğa temas eten gereçleri tabak-çanağı yemeği yiyeceğimiz gereçlerden ayrı tutmalıyız.

Besin zehirlenmelerinde bulantı, mide krampları, ishal, kırıklık gibi belirtiler ön plandadır. Genelde besin zehirlenmelerinde en son tükettiğimiz gıdanın sorumlu olduğunu düşünürüz ama kimi besin zehirlenmeleri gıdayı tükettikten 2-6 saat kadar sonra başlayabilirken, kimisi 1-3 gün sonra başlayabilir sürebilir.

Besin zehirlenmelerinin pek çok türü yandaş rahatsızlığı olmayan kişilerde kendi kendini sınırlar niteliktedir. Ancak ciddi sağlık sorunlarına dönüşebilecek besin zehirlenmesi türleri de görülebilmektedir. Bu yüzden besin zehirlenmesi geçirenlerin en yakın sağlık kuruluşunda başvurarak değerlendirmeden geçmeleri önemlidir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir